شیمی درمانی سرطان سینه یکی از روش‌های اصلی درمان سرطان پستان است که با استفاده از داروهای ضدسرطان، رشد و تکثیر سلول‌های سرطانی را متوقف می‌کند یا باعث از بین رفتن آن‌ها می‌شود. این درمان ممکن است قبل از جراحی برای کوچک کردن تومور یا بعد از جراحی برای کاهش احتمال بازگشت بیماری انجام شود. البته همه بیماران مبتلا به سرطان سینه به شیمی‌درمانی نیاز ندارند.
زمان شروع شیمی‌درمانی، نوع داروها و تعداد جلسات به مرحله بیماری، ویژگی‌های سلول‌های سرطانی و وضعیت جسمی بیمار بستگی دارد. در ادامه بررسی می‌کنیم چه افرادی به این درمان نیاز دارند، شیمی‌درمانی قبل و بعد از جراحی چه تفاوتی دارد، چند جلسه طول می‌کشد و چگونه می‌توان عوارض احتمالی آن را مدیریت کرد.
شیمی درمانی سرطان سینه برای چه کسانی لازم است؟
شیمی‌درمانی معمولاً برای بیمارانی توصیه می‌شود که احتمال گسترش یا بازگشت سرطان سینه در آن‌ها بیشتر است. برای مثال، درگیری غدد لنفاوی زیر بغل، درجه بالای تومور و بعضی انواع تهاجمی سرطان پستان می‌توانند از دلایل تجویز این درمان باشند. هدف، کنترل سلول‌های سرطانی در پستان و سایر قسمت‌های بدن است.
بااین‌حال، تشخیص سرطان سینه لزوماً به معنای نیاز به انجام شیمی‌درمانی نیست. در بعضی سرطان‌های اولیه و کم‌خطر، جراحی همراه با درمان‌های دیگر کافی است. پزشک با بررسی نمونه‌برداری، وضعیت گیرنده‌های هورمونی، پروتئین HER2 و در موارد مناسب آزمایش‌های ژنی تومور، درباره ضرورت درمان تصمیم می‌گیرد.
اگر برای شما یا یکی از اعضای خانواده تشخیص سرطان پستان مطرح شده است، می‌توانید برای بررسی شرایط بیماری و گزینه‌های جراحی به دکتر امیرپاشا ابراهیمی، فوق‌تخصص جراحی پستان و جراح سرطان سینه در تهران، مراجعه کنید.
شیمی‌درمانی قبل یا بعد از جراحی سرطان سینه؟
شیمی‌درمانی سرطان سینه ممکن است قبل یا بعد از جراحی انجام شود. انتخاب زمان مناسب به نوع سرطان، اندازه تومور، وضعیت غدد لنفاوی و هدف درمان بستگی دارد. شیمی‌درمانی قبل از عمل بیشتر برای کوچک کردن تومور و بعد از عمل برای کاهش احتمال بازگشت بیماری استفاده می‌شود.
شیمی درمانی قبل از جراحی سرطان سینه
شیمی‌درمانی قبل از جراحی سرطان سینه یا درمان نئوادجوانت (Neoadjuvant) با هدف کوچک کردن تومور انجام می‌شود. این روش معمولاً برای تومورهای بزرگ، سرطان پستان التهابی و برخی موارد سرطان HER2 مثبت یا سه‌گانه منفی توصیه می‌شود.
کوچک شدن تومور می‌تواند در بعضی بیماران امکان حفظ پستان و انجام جراحی لامپکتومی را افزایش دهد. همچنین پزشک می‌تواند میزان پاسخ سرطان به داروها را بررسی کند. بااین‌حال، حتی در صورت ناپدید شدن تومور در تصویربرداری، معمولاً انجام جراحی همچنان ضروری است.
شیمی درمانی بعد از جراحی سرطان سینه
شیمی‌درمانی بعد از جراحی سرطان سینه یا درمان ادجوانت (Adjuvant) برای کاهش احتمال بازگشت بیماری انجام می‌شود. این درمان با هدف از بین بردن سلول‌های سرطانی احتمالی باقی‌مانده در بدن که ممکن است در آزمایش‌های تصویربرداری مشخص نباشند، تجویز می‌شود.
ضرورت شیمی‌درمانی بعد از عمل بر اساس گزارش پاتولوژی، اندازه تومور، وضعیت غدد لنفاوی و ویژگی‌های سرطان تعیین می‌شود. زمان شروع آن نیز به شرایط بیمار، روند بهبودی پس از جراحی سرطان سینه و نظر متخصص انکولوژی بستگی دارد.
نوع سرطان سینه چه تأثیری بر شیمی‌درمانی دارد؟
انتخاب اینکه چه نوعی از شیمی‌درمانی انجام شود، فقط به اندازه توده وابسته نیست. ویژگی‌های زیستی سرطان نیز تعیین می‌کنند که کدام داروها مناسب‌تر هستند و آیا درمان دیگری باید همراه آن‌ها استفاده شود.
| نوع سرطان پستان | رویکرد درمانی |
|---|---|
| HER2 مثبت | شیمی‌درمانی همراه با داروهای هدفمند ضد HER2 در بیماران واجد شرایط |
| سه‌گانه منفی | شیمی‌درمانی و در بعضی بیماران ایمونوتراپی |
| گیرنده هورمونی مثبت و HER2 منفی | شیمی‌درمانی در بیماران منتخب بر اساس خطر عود و سایر آزمایش‌ها |
برای مثال، در سرطان پستان سه‌گانه منفی، شیمی‌درمانی نقش مهمی دارد؛ زیرا این نوع سرطان به هورمون‌درمانی پاسخ نمی‌دهد. در مقابل، بعضی بیماران دارای سرطان حساس به هورمون ممکن است با هورمون‌درمانی و بدون شیمی‌درمانی کنترل مناسبی بر بیماری داشته باشند.
شیمی درمانی سرطان سینه چند جلسه است؟
تعداد جلسات شیمی درمانی سرطان سینه برای همه بیماران یکسان نیست. داروها معمولاً در قالب دوره‌هایی به نام سیکل تجویز می‌شوند. هر سیکل شامل دریافت دارو و یک فاصله استراحت برای بازیابی بدن است. بسته به رژیم درمانی، تزریق ممکن است هفتگی یا با فاصله دو یا سه هفته انجام شود.
بر اساس اطلاعات انجمن سرطان آمریکا، شیمی‌درمانی قبل یا بعد از جراحی اغلب حدود ۳ تا ۶ ماه طول می‌کشد؛ اما این زمان قطعی نیست. بعضی بیماران به برنامه کوتاه‌تر یا طولانی‌تر نیاز دارند. در سرطان پیشرفته یا متاستاتیک نیز مدت درمان به میزان پاسخ بیماری و تحمل داروها بستگی دارد.
یک جلسه شیمی‌درمانی چگونه انجام می‌شود؟
قبل از شروع درمان، آزمایش خون و بررسی وضعیت عمومی بیمار انجام می‌شود. بیشتر داروهای شیمی‌درمانی سرطان پستان از طریق رگ تزریق می‌شوند، هرچند بعضی داروها خوراکی هستند. در طول درمان، وضعیت بیمار تحت نظر قرار می‌گیرد و در صورت نیاز داروهایی برای پیشگیری از تهوع یا برخی عوارض دیگر تجویز می‌شود.
اگر قرار است پیش از جراحی یا بعد از آن شیمی‌درمانی انجام دهید، بررسی هماهنگ برنامه دارویی و جراحی اهمیت دارد. دکتر امیرپاشا ابراهیمی می‌توانند وضعیت جراحی پستان را ارزیابی کرده و در هماهنگی با تیم درمان به برنامه‌ریزی مسیر جراحی کمک کنند.
داروهای رایج شیمی درمانی سرطان سینه
داروهای شیمی‌درمانی با مکانیسم‌های متفاوتی از رشد سلول‌های سرطانی جلوگیری می‌کنند. از داروهای رایج می‌توان به دوکسوروبیسین، سیکلوفسفامید، پاکلیتاکسل، دوکتاکسل و کربوپلاتین اشاره کرد.
گاهی چند دارو به‌صورت ترکیبی استفاده می‌شوند تا بر مراحل مختلف رشد سلول‌های سرطانی اثر بگذارند. انتخاب ترکیب دارویی بر عهده متخصص انکولوژی است و به نوع سرطان، وضعیت قلب و سایر بیماری‌های زمینه‌ای بستگی دارد. همچنین داروهای هدفمند و ایمونوتراپی ممکن است در کنار شیمی‌درمانی استفاده شوند، اما از نظر مکانیسم اثر با شیمی‌درمانی معمول تفاوت دارند.
عوارض شیمی درمانی سرطان سینه چیست؟
عوارض شیمی‌درمانی به نوع دارو، مقدار مصرف و شرایط جسمی بیمار بستگی دارند. بعضی افراد عوارض خفیفی تجربه می‌کنند، درحالی‌که برخی دیگر به مراقبت و تنظیم برنامه درمانی نیاز دارند.
مهم‌ترین عوارض احتمالی عبارت‌اند از:
- ریزش مو: با برخی داروها اتفاق می‌افتد و معمولاً پس از پایان درمان، رشد مو دوباره آغاز می‌شود.
- تهوع و استفراغ: اغلب با داروهای ضدتهوع قابل کنترل هستند.
- خستگی و ضعف: ممکن است به علت خود درمان یا کاهش سلول‌های خونی ایجاد شوند.
- کاهش گلبول‌های سفید: می‌تواند خطر ابتلا به عفونت را افزایش دهد.
- زخم دهان و تغییر اشتها: ممکن است خوردن غذا را دشوار کنند.
- گزگز یا بی‌حسی دست‌وپا: بعضی داروها می‌توانند بر اعصاب محیطی تأثیر بگذارند.
برخی داروها ممکن است بر عملکرد قلب، قاعدگی یا قدرت باروری نیز تأثیر بگذارند. به همین دلیل، ارزیابی خطرات احتمالی قبل از شروع درمان اهمیت دارد.
چگونه عوارض شیمی‌درمانی را کاهش دهیم؟
مصرف منظم داروهای تجویزشده، نوشیدن مایعات کافی در صورت نداشتن محدودیت پزشکی، تغذیه متعادل و استراحت مناسب به تحمل بهتر درمان کمک می‌کنند. رعایت بهداشت دست‌ها و پرهیز از تماس نزدیک با افراد بیمار نیز برای کاهش خطر عفونت مفید است.
تب ۳۸ درجه یا بالاتر هنگام شیمی‌درمانی نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارد. لرز شدید، تنگی نفس، خونریزی غیرعادی یا استفراغ کنترل‌نشده نیز باید سریعاً به تیم درمان اطلاع داده شوند. بدون مشورت پزشک برای پایین آوردن تب دارو مصرف نکنید؛ زیرا ممکن است نشانه‌های عفونت پنهان شوند.
نقش جراح پستان در برنامه شیمی‌درمانی چیست؟
درمان سرطان پستان معمولاً با همکاری جراح پستان، متخصص انکولوژی، آسیب‌شناس و در صورت نیاز متخصص پرتودرمانی انجام می‌شود. انکولوژیست مسئول انتخاب و تجویز داروهای شیمی‌درمانی است و جراح درباره زمان و نوع عمل، امکان حفظ پستان و وضعیت غدد لنفاوی تصمیم‌گیری می‌کند.
دکتر امیرپاشا ابراهیمی، فوق‌تخصص جراحی پستان، در زمینه جراحی‌های درمانی پستان فعالیت دارند. بررسی شرایط بیمار توسط جراح در کنار نظر انکولوژیست می‌تواند به انتخاب زمان مناسب عمل و هماهنگی مراحل مختلف درمان سرطان سینه کمک کند.
اگر درباره زمان مناسب جراحی و ارتباط آن با شیمی‌درمانی سؤال دارید، می‌توانید برای دریافت مشاوره و ارزیابی تخصصی جراحی پستان به دکتر امیرپاشا ابراهیمی مراجعه کنید.
مشاوره و رزرو نوبت از دکتر امیر پاشا ابراهیمی
سؤالات متداول شیمی درمانی سرطان سینه
خیر. میزان ریزش مو به نوع دارو و دوز مصرفی بستگی دارد. برخی رژیم‌ها باعث ریزش قابل‌توجه مو می‌شوند، اما همه بیماران دچار ریزش کامل مو نمی‌شوند.
ممکن است نیاز باشد. تصمیم درباره پرتودرمانی به نوع جراحی، اندازه تومور، درگیری غدد لنفاوی و سایر ویژگی‌های بیماری بستگی دارد.
پزشک با معاینه و تصویربرداری، تغییر اندازه تومور را بررسی می‌کند. پس از جراحی نیز گزارش پاتولوژی نشان می‌دهد چه مقدار از سرطان باقی مانده است.
خود تزریق وریدی معمولاً به‌جز ناراحتی ورود سوزن درد زیادی ندارد، اما ممکن است بعضی داروها عوارضی مانند درد عضلانی ایجاد کنند. درد یا سوزش هنگام تزریق باید فوراً به پرستار اطلاع داده شود.
بله، بعضی داروها می‌توانند باعث اختلال در عملکرد تخمدان یا کاهش قدرت باروری شوند. اگر قصد بارداری در آینده دارید، بهتر است پیش از شروع درمان درباره روش‌های حفظ باروری با تیم پزشکی صحبت کنید.
